Tien aanwijzingen dat je kind ander onderwijs nodig heeft

Click here to go back to previous page

Ouders realiseren zich vaak niet hoeveel er is veranderd sinds ze zelf naar school gingen. De druk op zowel scholen, leraren als leerlingen om te voldoen aan allerlei standaarden is enorm toegenomen.  Meten = weten zorgt ervoor dat leraren zoveel tijd kwijt zijn aan het vastleggen van individuele leerdoelen, behandelingsplannen, testen, toetsen, evalueren en bespreken dat er nauwelijks ruimte is voor aandacht voor het kind en een intuïtieve aanpak.

Ook hebben de orthopedagogische begeleiding op  school en weer samen naar school  (WSNS) geleid tot toenemende psychiatrisering van het onderwijs. Gedrag dat vroeger bestraft werd met strafregels schrijven of op de gang staan is nu vaak aanleiding voor een diepgaand psychologisch onderzoek, diagnosticering en zelfs medicatie. Het kind centraal stellen wordt helaas vaak opgevat als het kind onder een vergrootglas leggen.

De wereld buiten de school is nog veel meer veranderd. Computers, sociale media en mobiele telefoons  hebben kinderen mondiger, sneller en socialer gemaakt. Leren is een constant proces geworden dat vooral buiten school plaatsvindt. Was de inhoud van het onderwijs 25 jaar geleden al verouderd, nu is zij volstrekt achterhaald. Kinderen haken massaal af zodra ze de klas binnenkomen en daar kan een digi-bord maar weinig aan veranderen;  kinderen willen zelf bepalen wat en hoe ze leren

En uiteindelijk waren scholen vroeger ook alles behalve perfect. Maar de klassen waren tenminste kleiner, de druk op leraren minder groot en het lesprogramma minder volgestouwd waardoor het net iets beter leek te gaan.

(voor een diepgaandere analyse zie oa. Waarom scholen zijn zoals ze zijn en ADHD en school.)

Gelukkig zijn er ook alternatieven voor het regulier onderwijs. Het is belangrijk dat ouders zich hiervan bewust zijn. Maar wanneer moet je op zoek naar een alternatieve vorm van onderwijs voor je kind?  Hieronder staan tien belangrijke kenmerken:

1. Zegt je kind dat het een hekel heeft aan school?

Zo ja, dan is er waarschijnlijk iets mis met de school. Kinderen zijn geboren om te leren en als ze jong zijn is het haast onmogelijk om ze niet te laten leren. Als je kind dus zegt dat het een hekel heeft aan school, luister dan goed!

2. Vindt je kind het moeilijk om volwassenen in de ogen te kijken, of te spelen met jongere of oudere kinderen?

Zo ja, dan is je kind misschien gesocialiseerd om alleen met leeftijdsgenoten om te gaan – een zeer gebruikelijke praktijk op school – en bezig zijn vermogen tot uitwisseling met een bredere groep kinderen en volwassenen te verliezen.

3. Is je kind geobsedeerd met merk artikelen en trendy kleding voor school?

Dit is een symptoom van een aanpak die de nadruk legt op uiterlijke in plaats van innerlijke waarden, wat er toe leidt dat kinderen gaan vertrouwen op oppervlakkige middelen van acceptatie en erkenning.

4. Komt je kind uitgeblust en chagrijnig thuis?

Hoewel een kind op elke school een zware dag kan hebben zijn constante uitputting en geïrriteerdheid tekenen dat hun onderwijs niet opbouwend, maar juist ontmoedigend is.

5. Komt je kind klagend thuis over conflicten en oneerlijke situaties waaraan het op school is blootgesteld?

Dit kan betekenen dat de school geen leerling gerichte aanpak heeft in conflict oplossing en communicatie. Veel scholen vertrouwen op snelle, door volwassenen bepaalde oplossingen wat kinderen onthoudt van de mogelijkheid om conflicten ter plekke emotioneel en verstandelijk te verwerken.

6. Heeft je kind zijn interesse verloren in creatieve expressie als kunst, muziek, dans?

In het reguliere onderwijs worden deze creatieve uitlaatkleppen vaak als ondergeschikt beschouwd ten opzichte van “academische” vaardigheden. In sommige gevallen worden er überhaupt geen creatieve vakken meer aangeboden. Deze verwaarlozing kan leiden tot een gedeeltelijk of volledig verlies van deze natuurlijke talenten en vaardigheden.

7. Is je kind gestopt met lezen, schrijven – of een andere hobby – die het puur voor de lol deed?

Doet hij of zij het absolute minimum aan huiswerk? Dit is vaak een teken dat spontane interesses en onafhankelijkheid niet gewaardeerd worden op school. Kinderen hebben een natuurlijke behoefte om richting te geven aan hun eigen leerproces. Een nadruk op cito/examen kennis beperkt de mogelijkheden van leraren om deze behoefte te koesteren of zelfs te stimuleren. Als gevolg hiervan kan de spontane interesse en creativiteit verloren gaan.

8. Stelt je kind zijn huiswerk tot het allerlaatste moment uit?

Dit is een teken dat het huiswerk niet tegemoet komt aan zijn of haar behoeften – misschien is het alleen maar bezigheidstherapie of constante herhaling – en mogelijk een bedreiging voor de natuurlijke nieuwsgierigheid

9. Komt kind thuis vol met verhalen over opwindende dingen die het op school heeft meegemaakt?

Zo niet, dan is er misschien helemaal niets op school dat je kind opwindend of leuk vindt. Waarom zou school geen plezierige, motiverende en uitdagende plek mogen zijn?

10. Suggereert de schoolbegeleidingsdienst of intern begeleider dat je kind misschien een afwijking zoals ADHD zou kunnen hebben waarvoor medicatie nodig is?

Wees terughoudend met diagnosen en bedenk dat een groot deel van het reguliere onderwijs programma tegenwoordig bestaat uit gedrags-regulatie. Als de examen/cito vereisten een leraar beperken in zijn mogelijkheid om boeiend les te geven, als leerlingen wordt ontmoedigt hun eigen passies te volgen en ze vijf tot zes uur stil moeten zitten met een minimum aan aandacht en interactie, dan is wat mij betreft school de afwijking OTS (onderwijs tekort stoornis), en wordt het tijd om je kind uit die situatie te halen.

Wat voor soort onderwijs?

Als je kind verschillende van deze kenmerken vertoont wordt het tijd om op zoek te gaan naar een alternatief. In Nederland hebben we traditioneel vernieuwingsonderwijs zoals montessori, jenaplan, dalton, vrije school en freinet. Sommige van deze scholen zijn daadwerkelijk anders in positieve zin. Maar helaas hebben de toenemend striktere eisen van de overheid veel van deze scholen doen verbleken tot niet meer dan reguliere scholen met alternatieve lesmethodes of materialen. Het is dus zaak om je goed te oriënteren.

Een tweede groep vernieuwende scholen zijn de EGO (Ervarings Gericht Onderwijs) scholen, natuurlijk leren scholen (APS), TOM scholen (KPC), sommige voormalige iederwijs scholen (levensecht leren), big picture scholen en leonardo scholen. Deze vernieuwende scholen zijn van recentere datum en hebben een modernere onderwijsfilosofie dan de traditionele vernieuwers. Hierdoor is men vaak beter in staat in te spelen op actuele thema’s zoals leren met ICT, leren leren en zelfevaluatie/sturing. Ook hier zijn er grote verschillen en het blijft dus zaak nauwkeurig te kijken of men enkel het vernieuwingsjargon heeft overgenomen om de school beter te positioneren, of dat men daadwerkelijk een vernieuwend concept wil neerzetten. Leonardo scholen(klassen) zijn alleen toegankelijk voor hoogbegaafde kinderen (IQ >130).

De derde groep vernieuwende scholen zijn de democratische scholen, waartoe ook sudbury scholen behoren. Deze scholen gaan volledig uit van de eigen motivatie en ontwikkelingsbehoefte van het kind en hebben geen verplichte lessen en toetsen. Ook zijn leerlingen en leraren gelijkwaardig en doen de leerlingen mee aan het schoolbestuur. In Nederland is deze vorm van onderwijs nog vrij jong (<10 jaar) wat tot de nodige wrijving met de inspectie en politiek heeft geleid. Een aantal van deze scholen is tegenwoordig gesubsidieerd, een even groot deel kiest er vanwege de grotere pedagogische vrijheid voor om als particuliere school door te gaan.

De laatste en in Nederland moeilijkste optie is thuisonderwijs. Het thuisonderwijs is in Nederland in tegenstelling tot bijna alle andere landen in principe verboden tenzij je beroep doet op bezwaar tegen de (levensbeschouwelijke) richting van de scholen in jouw buurt. Uit onderzoek blijkt dat kinderen uit het thuisonderwijs bovengemiddeld presteren en in het buitenland zijn deze leerlingen van harte welkom op vervolgopleidingen. In Nederland zijn we helaas nog niet zover en daarom is het belangrijk goed geïnformeerd te zijn voordat je er aan begint.

We hopen dat de keuze voor alternatieve vormen van onderwijs de mogelijkheid biedt voor de problemen bij een groeiend aantal kinderen. Onderzoek wat de mogelijkheden zijn en wat het beste past bij je kind. Geen van deze kenmerken afzonderlijk is reden tot paniek, maar als je er meerdere herkent moet je zeker eens wat alternatieven onderzoeken.

Door Jerry Mintz, oprichter AERO, auteur van No Homework and Recess All Day.