Spelen Moet! … ook volgens hoogleraar Rob Martens

Spel is een essentiële kwaliteit van ons mens-zijn, van het leren kennen van onszelf, de ander en de wereld.

In een podcast zegt Rob:

“Als kinderen kunnen doen wat ze willen doen, gaan ze geen idiote dingen doen”.

Hij zegt: Het zou heel raar zijn als kinderen dingen zouden gaan doen die niet van belang zouden zijn voor hun ontwikkeling of die nergens toe zouden leiden als we ze de vrijheid zouden geven zelf te bepalen wat ze willen gaan doen. Het zou raar zijn dat wat ze kiezen te gaan doen niet zou bijdragen aan hun ‘leren’. Rob doet een beroep op ons om meer vertrouwen te hebben. Hun spel lijkt nergens toe te doen, het is schijnbaar onnuttig, schrijft hij ook in zijn boek.

En dat is de paradox, want spel lijkt geen nut te hebben, maar heeft heel veel effecten op de algehele ontwikkeling, zowel direct als op de lange termijn.

Spel is de ultieme leermachine volgens Rob. Dat weten we ook van ontwikkelingspsycholoog Peter Gray. In spel ontwikkelen jonge mensen zelfkennis en het helpt ze om sociale wezens te worden. In spel zitten allerlei facetten die met elkaar het hele palet van vaardigheden omvatten wat van belang is in het volwassen leven. Het ondersteunt sociale, emotionele, cognitieve als ook de creatieve ontwikkeling. Spel is niet alleen maar wat je fysiek kan zien zoals Lego spelen, tikkertje spelen of met soldaatjes spelen, maar ook wat je niet kunt zien, in je fantasie. Spelen in je hoofd.

Volgens Rob zijn we afgedwaald van onze natuur in de tijd dat Cito-toets is ingevoerd. Adriaan de Groot, die aan de basis heeft gestaan van de Cito heeft daarmee aan de voet gestaan van onze huidige meetcultuur. We zijn gefixeerd geraakt op dingen die ergens toe moeten doen, die een nut moeten hebben en gemeten moeten kunnen worden. In onderwijs moet alles wat je doet ergens toe moet doen. Dingen die er echt toe doen in het leven, kun je niet uitrekenen of meten.

De echte effecten van onderwijs zijn niet in getallen uit te drukken.

Daarnaast zegt hij dat we een knots van een motivatieprobleem in het Nederlandse onderwijs hebben:

Leerlingen zitten er met een houding van “vertel me wat ik moet doen” en “Ik doe het alleen als het meetelt voor mijn cijfers of als ik er studiepunten voor kan halen”. Dat noem je extrinsieke motivatie, je doet iets niet vanwege het plezier, de uitdaging of de handeling zelf, maar je doet het omdat het meetelt, omdat je het nodig hebt, omdat je een studiepunt of proefwerk moet halen.

Dat is een enorm groot probleem volgens Rob. Volgens steeds meer onderzoek, leer je dan niet echt. Je krijgt een soort oppervlakkig leren wat niet echt leidt tot het diepgaand leren, het begrip wat nodig is. Waarvan we steeds meer het idee krijgen dat het mensen ongelukkig maakt en vervreemd van zichzelf. We Moeten Spelen als titel van zijn boek is daarom ook gekozen omdat De Mens niet zonder kan, we hebben het echt nodig, kinderen hebben het echt nodig.

Op de vraag of Rob voorbeelden weet van scholen waar ze spel in hun praktijk gebruiken, noemt hij o.a. democratische scholen en Sudburyschool Harderwijk, als voorbeeld van scholen die spelen sterk toelaten in hun praktijk.

Het is een stevig onderbouwd boek en leest heel erg plezierig. Met een speelse geest geschreven. Rob geeft heel veel mooie voorbeelden en neemt de lezer als het ware aan de hand mee in een materie die een sterk wetenschappelijke basis heeft, zonder dat het te moeilijk of zwaar wordt. De tekeningen die gemaakt zijn door Mark Schalken geven het hele boek een uitdagend en speels karakter, zeker ook aangenaam voor het oog.

Nieuwsgierig naar wat Rob te vertellen heeft, luister dan hier naar de podcast of koop het boek.

Op Sudburyscholen is er al meer dan 50 jaar ervaring met het feit dat vrij spel, gecombineerd met de volledige leeftijdsmix, de belangrijkste ingrediënten vormen voor de evenwichtige en algehele ontwikkeling van een jong mens. Jezelf kunnen redden in een context waar vertrouwen de basis vormt en waar je de verantwoordelijkheid hebt over je eigen leven en toekomst, naast de zorg voor elkaar en de schoolgemeenschap als geheel. Meer weten over Sudburyonderwijs en tijd om te spelen in de praktijk, kom naar de volgende open middag.


[1] Martens, R. (2019) We moeten spelen: wat onderwijs aan een verkenning van onze natuur heeft, Stichting NIVOZ, ISBN 9789081949354, 224 p.

Door Christel Hartkamp-Bakker

Het boek “We moeten spelen” van Rob Martens is onlangs uitgegeven[1]. Ik was gevraagd om mijn bijdrage te leveren in het panel tijdens de boekpresentatie, en dat deed ik graag. Rob Martens, in het dagelijks leven hoogleraar aan het Welten-instituut van de Open Universiteit en wetenschappelijk directeur van het Nivoz, kennen we al jaren vanuit zijn interesse in de motivatiepsychologie en vernieuwend onderwijs.

YOU MIGHT ALSO LIKE