Wat betekent vrijheid voor jou?

Hoe kunnen kinderen, met alle vrijheid die ze krijgen in jullie school, zich nog aanpassen aan het echte leven, waar ze niet zomaar “vrij” kunnen zijn, en op elk moment doen wat ze willen?

Dionne Ekendiz, staflid op Sudbury Valley School, antwoordt in haar blog op een vaak gestelde vraag. Deze keer kreeg ze die van een familielid:

Ekendiz: Ik krijg deze vraag heel vaak, maar ik verwachtte ze niet van deze vrouw. Omdat zij ons en de school altijd al had gesteund, wist ik dat ze het niet als kritiek bedoelde. Ze wilde het echt begrijpen. Maar het feit dat juist zij deze vraag stelde, vond ik verwarrend. Ik heb haar zelf namelijk altijd gezien als iemand die heel vrij was – een onafhankelijke, avontuurlijke en zelfverzekerde vrouw, die de wereld rondreisde en altijd open stond om nieuwe dingen te leren. Zelfs nu ze met pensioen is en niet meer zo reislustig, gaat ze wandelen in de wilde natuur, geeft ze Spaanse les en is ze vrijwilliger bij de spoedeisende hulp. Voor mij is zij de belichaming van iemand die vrij en zelfverantwoordelijk is, van empowerment– en dat is net waar het om gaat in Sudburyscholen.

Toen ik haar email kreeg, heb ik een hele dag nagedacht over de ware betekenis van haar vraag. Ze had duidelijk een ander beeld van wat “vrijheid’ op een Sudburyschool betekent. Uiteindelijk had ik door dat zij “vrijheid” definieerde vanuit haar ervaring met het traditionele onderwijs: vanuit een autoritair systeem waar “vrijheid” iets compleet anders betekent – iets wat vooral te maken heeft met het ontkomen aan controle en toezicht. Dit is mijn poging om dat beeld bij te stellen.

Vrijheid betekent niet dat alles kan

Vrijheid in onze school betekent niet dat je alles kunt doen wat je wil. “Jouw vrijheid eindigt waar die van de andere begint” is een boodschap die constant bekrachtigd wordt via het rechtssysteem en de duidelijke regels. Een van de basisregels die vaak wordt verbroken door nieuwe studenten, luidt:

“Niemand schendt iemand anders recht om vreedzaam in de school te zijn, vrij van verbale of fysieke bedreiging of enige andere vorm van intimidatie of geweld.”

Studenten die van een andere school komen, schrikken vaak als ze zien hoe onze studenten, zelfs de jongsten, hun recht op een vreedzaam bestaan op school beschermen en ook opkomen voor dat van andere studenten. Ze hebben geen staflid nodig om voor hen te zorgen.

Vrijheid komt met verantwoordelijkheid

Omdat ze niet in de gaten worden gehouden door volwassen, weten onze studenten dat vrijheid een geschenk is waar ze goed voor moeten zorgen en dat ze op een wijze manier moeten gebruiken. Dit wordt bekrachtigd door een belangrijke regel op school:

Iedereen is verantwoordelijk voor het algemeen welzijn van de school en draagt met zijn handelingen bij aan het bewaren van een klimaat van vrijheid, respect, rechtvaardigheid, vertrouwen en orde, wat de essentie is van het bestaan van de school.

We stellen studenten (en stafleden) dan ook zonder uitzondering verantwoordelijk voor het naleven van die regel! Bijvoorbeeld: Ruim je niet op als je klaar bent in de ‘crearuimte’, dan krijg je een klacht. Reageer je niet als je ziet dat een ander kind iets gevaarlijks doet, of dat iemand wordt gepest, dan krijg je een klacht. Gebruik je materiaal van de school op een verkeerde manier, dan krijg je een klacht. Gedraag je je niet tijdens een uitstapje, dan krijg je een klacht. Het lijkt misschien heel hard voor sommigen, maar studenten gaan zo wel heel duidelijk het verband zien tussen vrijheid en verantwoordelijkheid, en ze gaan er ook voldoening in scheppen om zich verantwoordelijk te gedragen. Sommigen gaan hun vrijheid zo hoog in het vaandel dragen dat ze ervoor kiezen om steeds belangrijkere rollen op te nemen in de werking van de school.

Vrijheid krijg je niet op een presenteerblaadje

Tot slot betekent vrijheid ook niet dat je altijd zomaar krijgt voorgeschoteld wat je wilt, of dat alles altijd makkelijk gaat. Een student verwoordde het zo:

“Als je iets wilt laten gebeuren, moet je bereid zijn om actie te ondernemen. Je kunt niet gewoon een motie op de schoolmeeting agenda zetten, en dan verwachten dat iemand ervoor zorgt dat het wordt aangenomen.”

De logeerpartij op school die een studente wilde organiseren, moest worden geannuleerd omdat ze weigerde de vereiste procedure te volgen. Je kunt je voorstellen hoe teleurgesteld iedereen was, maar wat een fantastische les kregen ze. Nieuwe studenten willen vaak een uitstap organiseren, of proberen een aankoop te doen met fondsen van de school (want je kan toch alles doen in deze school!) en zijn verbaasd dat ze falen. De meesten leren uit hun ervaring en proberen het opnieuw. Als ze uiteindelijk slagen in hun opzet, zie je hen rondlopen met een rechtere rug en hun kin een beetje hoger. Ik hou ervan die transformatie te zien gebeuren.

Voor sommige mensen kan het bovenstaande misschien wat overweldigend lijken, of intimiderend, vooral voor een jong kind, maar mijn ervaring is precies het tegenovergestelde. Hoewel ze verantwoordelijk zijn voor hun handelingen en de volwassen hen niet aan het handje houden of entertainen, zijn de kinderen gewoon heel graag op school. Ze voelen zich veilig en empowered, en verantwoordelijk voor hun gemeenschap en hun omgeving. Stel je voor hoe het zou zijn als meer volwassenen in onze maatschappij zich zo zouden voelen.

YOU MIGHT ALSO LIKE